مس خالص یا همان کاتد مس، دارای خلوص ۹۹/۹۹ درصد است. این ماده در فرآیند اصلی تولید از طریق روش پیرومتالورژی (ذوب و پالایش) کنسانتره مس به دست میآید. کنسانتره مس معمولا دارای ۲۰ تا ۳۰ درصد مس است. قیمتگذاری این کنسانتره به مقدار مس موجود در آن و همچنین هزینههای ذوب و پالایش (TC/RC) بستگی دارد. این هزینهها توسط پالایشگاهها تعیین میگردد و برای تبدیل هر تن کنسانتره به کاتد محاسبه میشود. بر اساس آمارهای جهانی، هزینه TC/RC سالانه در حال کاهش است و این موضوع، منجر به افزایش قیمت کنسانتره میشود.
هزینه ذوب توسط تولید کنندگان برای سود و هزینه بخشی از فرآوری کنسانتره در نظر گرفته میشود،با توجه به روند کاهشی و کاهش نسبی این هزینهها در سالهای اخیر میتوان فهمید که تقاضا برای کنسانتره مس افزایش پیدا کرده است و به این منظور تولید کنندگان کاتد حاضر شدهاند هزینه کمتری برای تبدیل کنسانتره به کاتد در نظر بگیرند تا بتوانند در بازاری با کمبود عرضه کنسانتره، مواد اولیه مورد نیاز خود را تامین کنند. سود کمتر برای تولید کنندگان به این معنی است که حاضر هستند مواد اولیه را با قیمت بالاتری خریداری کنند و سودآوری آنها کاهش پیدا کرده است.
با کاهش TC/RC، قیمت جهانی کنسانتره مس (تابعی از قیمت جهانی مس و هزینههای تولید آن)، افزایش پیدا میکند. فرمول تقریبی قیمتگذاری کنسانتره به صورت زیر است:
(TC + RC) [قیمت کاتد × (۰/۰۰۱ – درصد خلوص)] = قیمت کنسانتره
در سالهای اخیر، طبق گزارشها، تولید کاتد مس در ایران با سود کم و حتی در برخی موارد با زیان همراه بوده است. در روش پیرومتالورژی، به دلیل نیاز به سرمایهگذاری بالا و مصرف بالای انرژی، سودآوری تنها در صورت تولید انبوه و با حداکثر ظرفیت ممکن حاصل میشود تا هزینههای تولید سرشکن شوند. همچنین، بازدهی تجهیزات نقش مهمی در سودآوری دارد؛ بهطوریکه تجهیزات فرسوده و با بازدهی پایین میتوانند سود را به طور چشمگیری کاهش دهند.
در فرآیند تولید کاتد از کنسانتره مس، محصولات جانبی همچون کنسانتره طلا و نقره و همچنین لجن آندی نیز تولید میشوند. بخش قابل توجهی از سودآوری این صنعت به فرآوری این محصولات جانبی وابسته است. متاسفانه در ایران، بسیاری از این محصولات به صورت خام به فروش میرسند که موجب از دست رفتن ارزش افزوده قابل توجهی میشود.
از منظر بینالمللی، در سالهای اخیر بحران بازار املاک در چین منجر به کاهش تقاضای کاتد شده و در نتیجه، قیمت جهانی آن کاهش یافته است. از سوی دیگر، با راهاندازی پالایشگاههای جدید و با ظرفیت بالا در این کشور، تقاضا برای کاتد کاهش یافته و در مقابل، تقاضا برای کنسانتره افزایش یافته است. این تغییر در الگوی تقاضا، باعث افزایش ارزش اقتصادی کنسانتره نسبت به کاتد شده و در نتیجه سودآوری تولید کاتد را تحت تاثیر قرار داده است.
پس برای سودآوری این صنعت در کشورمان بایستی به سمت تولید انبوه با ظرفیت بالا توسط تجهیزات مناسب رفته و در عین حال کنسانتره طلا و نقره و لجن آندی را فرآوری کنیم تا به سودآوری برسیم. لازم به یادآوری است شاید سودآوری تولید کاتد کمتر از کنسانتره باشد اما در حالت کلی، تولید این محصول نه تنها نقش صنعت مس کشور را در بازارهای جهانی موثرتر میکند بلکه میتواند با کمک کردن در توسعه صنعت پایین دست مس کشور سودآوری مطلوبی را در مجموع برایمان پدید بیاورد.
اندیشکده پیشرفت صنعتی ایران (پیشران)، سیاستنامههای متعددی را در زمینه صنعت مس تهیه کرده است. پیشنهاد میکنیم برای آشنایی بهتر با این صنعت، به مطالعه این سیاستنامهها بپردازید. برخی از سیاستنامههای پیشران در حوزه صنعت مس عبارت هستند از:
