کشور ایران از نظر ذخایر غنی مس در جهان رتبه پنجم را دارد اما در زمینه تولید و بهرهبرداری از این فلز در دنیا، در جایگاه پانزدهم قرار گرفته است. نرخ بهرهبرداری از ذخایر معدنی در سطح جهانی حدود ۲/۴ درصد است، در حالی که این عدد برای ایران به مراتب کمتر بوده و بهعنوان مثال در سال ۲۰۲۱ تنها ۰/۸ درصد گزارش شده است. این تفاوت عمدتا به دلیل عدم افزایش بهرهبرداری از معادن مس، حتی پس از کشف ذخایر جدید است. شرکت ملی مس ایران مسئول کشف و بهرهبرداری از منابع مس در کشور است و بیش از ۹۰ درصد منابع مس کشور تحت مدیریت این شرکت قرار دارد. بنابراین، تحول در صنعت مس ایران نیازمند توجه ویژه به این شرکت است.
این شرکت از نظر ساختار مدیریتی مشابه با سایر شرکتهای بورسی عمل میکند اما با توجه به اصلاحیه اصل ۴۴ قانون اساسی که بر لزوم خصوصیسازی معادن و صنایع بزرگ بهمنظور افزایش بهرهوری و توسعه سریعتر تاکید دارد، همچنان در مدیریت این شرکت بزرگ، ارگانها و سازمانهای دولتی نقش پررنگی دارند. اگر به سودآوری این شرکت در دو سال اخیر توجه کنیم، مشاهده میشود که سود خالص آن با توجه به تورم، روندی نزولی داشته است. این کاهش سود به دلیل افزایش هزینههای تولید و عدم رشد چشمگیر در میزان تولید محصولات طی این سالها است.
از سوی دیگر، در خصوص پیشرفت پروژههای این شرکت نیز میتوان گفت که در سالهای اخیر شاهد روند کندی در پیشبرد پروژهها بودهایم. این کندی بهویژه در پروژههای تولید کاتد مشهود است. بهعنوان مثال، طرح توسعه پالایش مس سرچشمه که چندین سال از آغاز آن میگذرد، هنوز پیشرفت قابل توجهی نداشته است.
برای تحقق توسعه و پیشرفت در صنعت مس کشور، راهکارهای مختلفی وجود دارد. یکی از این راهکارها، بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی و سرمایهگذاری در قالب مدلهای شراکتی نظیر «B.O.O» و «B.O.T» است. در این مدلها، بخش خصوصی میتواند با در نظر گرفتن منافع خود و رعایت قوانین دولتی، در توسعه صنایع معدنی کشور نقش موثری ایفا کند.
اجرای این سیاستها به توسعه داخلی، رشد صادرات و تقویت جایگاه ایران در بازار جهانی محصولات پاییندستی مس منجر خواهد شد. اندیشکده پیشرفت صنعتی ایران (پیشران)، طی یک پژوهش و در قالب یک سیاستنامه، به بررسی نقش شرکت ملی مس ایران در توسعه صنعت مس کشور پرداخته است. شما میتوانید متن کامل این پژوهش را به صورت فایل PDF از لینک زیر دریافت کنید.
اگر به مطالعه بیشتر در مورد جوانب مختلف صنعت مس کشور علاقه دارید، توصیه میکنیم نگاهی به یادداشتهای تحلیلی زیر بیاندازید:
