بنا به وجود ذخایر گسترده معدنی در ایران، میتوان بخش معادن و صنایع معدنی را یکی از پیشرانهای رشد اقتصادی در آینده دانست. در صنایع معدنی توجه به موضوع زنجیره ارزش بسیار مهم و حیاتی است. توسعه همزمان بخش معدن و صنایع پاییندست در صنایع معدنی و نیز شناسایی مزیتها و خلاهای کل زنجیره و جلوگیری از هدررفت سرمایه، نیازمند نگاهی راهبردی و یکپارچه به کل زنجیره ارزش است.
فلز مس از جمله فلزات گرانبها است که پس از آهن و آلومینیوم، بهعنوان سومین فلز پرکاربرد و پرتقاضا در جهان شناخته میشود. ایران با ۵۴ میلیون تن ذخایر مس، ۶/۱ درصد از ذخایر مس دنیا را در اختیار دارد و در جایگاه پنجم دنیا ایستاده است اما تنها ۱/۶ درصد از تولید معدنی مس دنیا را دارد. همچنین مقدار تولید سالانه مس پالایششده (کاتد) در ایران برابر با ۳۰۳ هزار تن است که برابر با ۱/۲ درصد از تولید کاتد در جهان است. این بیانگر عقب ماندن ایران در توسعه صنعت مس است.
یکی از راهبردهای حائز اهمیت برای سیاستهای توسعه صنعتی مس، انتخاب حلقه مناسب برای کسب بیشترین ارزش افزوده اقتصادی متناسب نیازهای کشور و اقتضائات جهانی است. راهبرد انتخاب در زنجیره ارزش مس به این معنی است که کدام حلقه از زنجیره منجر به خلق ارزش بیشتری میشود. این زنجیره در صنعت مس به ۳ بخش معدن، میاندست و پاییندست تقسیم میشود. در بخش معدن منابع معدنی به کنستانتره (محصولات خام) تبدیل میشود، در بخش میاندست کنستانتره به کاتد مس (محصول نیمه خام) تبدیل شده و در پاییندست به محصولات نهایی تبدیل میشود.
برای بررسی پاسخ این سؤال ابتدا راهبرد توسعه کشورهای مختلف که در انتخاب حلقههای زنجیره با ارزش افزوده بررسی شده است. بر این اساس کشورهای توسعهیافته نظیر لهستان که دارای منابع معدنی هستند، عمده کنستانتره تولیدی را کاتد تبدیل کرده و صادرات میکنند. کشورهای توسعهیافته نظیر چین و ژاپن که منابع معدنی ندارند و واردکننده محصولات زنجیره مس هستند، سعی بر واردات کنستانتره و تکمیل زنجیره ارزش آن در کشور خود دارند.
در کشور ۳۵۰ هزار تن کنستانتره مس تولید میشود که عمده آن به کاتد تبدیل میشود. سودآوری کنستانتره و کاتد بر اساس صورتهای مالی شرکت ملی مس بررسی شده که بر این اساس مشخص گردید طی سالهای گذشته در اغلب موارد تبدیل کنسانتره به کاتد و صادرات کاتد سودآوری بیشتری نسبت به صادرات کنسانتره داشته است. بنابراین برای زنجیره صنعت مس کشور پیشنهاد میشود از ظرفیتهای موجود برای تولید کاتد استفاده حداکثری شود و در صورت امکان ظرفیت کاتدسازی را افزایش دهد. در صورت افزایش تولید کاتد، درآمد قابل توجه حاصل از آن را میتوان برای توسعه و افزایش بهرهوری حلقههای دیگر زنجیره استفاده کرد.
اندیشکده پیشرفت صنعتی ایران (پیشران)، طی یک پژوهش و در قالب یک سیاستنامه، به بررسی وضعیت مطلوب زنجیره ارزش صنعت مس در ایران پرداخته است. شما میتوانید متن کامل این پژوهش را به صورت فایل PDF از لینک زیر دریافت کنید.
اگر به مطالعه بیشتر در مورد جوانب مختلف صنعت مس کشور علاقه دارید، توصیه میکنیم نگاهی به یادداشتهای تحلیلی زیر بیاندازید:
