تحولات اخیر داخلی و منطقهای میتواند زمینهساز یک تهدید جدی برای زیرساختهای صنعتی کشور باشند. این مسئله، نیاز به بازنگری جامع در زنجیره ارزش فلز مس را به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل کرده و اهمیت تکمیل زنجیره ارزش مس تا مراحل پاییندست را دوچندان میکند. با توجه به سهم بالای فلز مس در صنایع مختلف، جنگ، باعث افزایش شدید مصرف این فلز در کشور خواهد شد. بنابراین، توسعه زنجیره ارزش مس در کشور باید به گونهای باشد که در صورت رخ دادن درگیری، صنایع پاییندست بتوانند همچنان به فعالیتهای خود ادامه دهند و نیازهای داخلی را برطرف کنند.
در حال حاضر تمرکز اصلی صنعت مس کشور بر روی صادرات کنسانتره به بازارهای بینالمللی، بهویژه کشورهای توسعهیافته است. اما با توجه به تحولات اخیر از جمله تشدید تحریمها، تهدید جدی بنادر تجاری، اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی و حتی احتمال گسترش درگیریها و آسیب به زیرساختهای حیاتی صنعت مس، تداوم این رویکرد، ریسکهای جدی را به همراه خواهد داشت. در چنین شرایطی، صادرات کنسانتره میتواند عملا غیرممکن شود. به علاوه، تمرکز تولید مس در دو استان آذربایجان و کرمان، با وجود مزایای نزدیکی به معدن، تابآوری امنیتی صنعت مس را کاهش میدهد.
پراکندگی جغرافیایی در صنایع پاییندست زنجیره ارزش مس میتواند ریسکهای امنیتی را کاهش داده و تابآوری صنعت را افزایش دهد. از اینرو، حرکت بهسوی تولید و صادرات محصولات پاییندستی نظیر کاتد و محصولات نیمهساخته، یک ضرورت استراتژیک به شمار میرود. این محصولات نهتنها حاشیه سود بالاتری را برای کارخانهها و ارزآوری بیشتری را برای کشور ایجاد میکنند، بلکه امکان جانمایی پراکندهتر واحدهای تولیدی در نقاط مختلف کشور را فراهم میسازند که خود عاملی در کاهش ریسکهای امنیتی و عملیاتی است. علاوه بر این، صادرات محصولات پاییندستی به کشورهای منطقه، بخصوص از مسیرهای زمینی، در شرایط تحریمی بسیار سادهتر و قابل اتکاتر از صادرات کنسانتره خواهد بود.
کنسانتره مس، سود مناسبی را برای تولیدکنندگان این محصول بالادستی به همراه دارد. با این وجود و بر اساس مطالعات سازمان هماهنگی سرمایهگذاری و تجارت، حاشیه سود محصولات پاییندستی مس نسبت به کنسانتره بالاتر است و توقف زنجیره ارزش مس در مرحله کنسانتره، علیرغم سوددهی مناسب میتواند آسیبهای زیادی را به توسعه متوازن این صنعت وارد کند. به عنوان مثال، افزایش بیش از حد تمرکز بر روی تولید و صادرات کنسانتره، باعث از دست رفتن بازارهای بالقوه منطقه و عقب ماندن از روندهای جهانی در صنایع پاییندست میشود. توسعه صنایع پاییندست علاوه بر سودآوری بیشتر، به عنوان محرکی برای ساماندهی و توسعه پایدار حلقههای زنجیره ارزش عمل میکند.
در مجموع، عبور از مرحله تولید کنسانتره و تمرکز بر توسعه صنایع پاییندستی، همراستا با افزایش سودآوری، توسعه منطقهای و مقابله با تهدیدات ژئوپلیتیکی، نقطه عطفی برای آینده صنعت مس و اقتصاد کشور خواهد بود. در شرایط فعلی و با پررنگتر شدن اثر اقدامات نظامی بر روی ثبات اقتصادی و تابآوری صنعتی، باید نگاه کشور به صنایع پاییندستی تغییر کند و بیش از هر برهه زمانی دیگر، به این صنایع بها داده شود.
اندیشکده پیشرفت صنعتی ایران (پیشران)، یادداشتهای تحلیلی متعددی را در زمینه صنایع مختلف معدنی تهیه کرده است که میتواند دید شما نسبت به مسائل مهم این صنایع بازتر کند. در صورت علاقه مطالعه عناوین زیر را به شما پیشنهاد میکنیم:
- تلنگر جنگ به تاب آوری اقتصادی و امنیتی صنعت فولاد
- صنعت و معدن؛ راه حل عبور از روزهای سخت
- روند نگران کننده تامین خوراک در صنعت سرب و روی ایران
- حبسشده در میاندست: تحلیل وضعیت صنعت آلومینیوم ایران
- تحلیل تاثیر نرخ کارمزد ذوب و پالایش کنسانتره مس بر قیمت کاتد
