اندیشکده پیشران با همکاری شرکت مهندسین مشاور کوشا معدن (+)، بازدیدی از مجتمع سرب و روی مهدی‌آباد انجام داد. این معدن در فاصله ۱۱۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر یزد واقع شده است. در ادامه، به مرور برخی از اطلاعات حاصل از بازدید اختصاصی پیشران از معدن سرب و روی مهدی آباد می‌پردازیم.

وضعیت زمین شناسی معدن مهدی آباد

ذخیره مهدی‌آباد، به عنوان یکی از بزرگترین ذخایر سولفیدی و غیرسولفیدی دنیا شناخته می‌شود. ژنز کانسار مهدی‌آباد به نوعی هیبریدی و ترکیبی از دو تیپ است. طبق برخی مطالعات، یک تیپ این کانسار از نوع MVT بوده اما طی تحقیقات بعدی عنوان شده که تیپ ذخیره از نوع سدکس است. در تیپ MVT، در اثر وزن طبقات فوقانی، آب بین منفذی آزاد شده و پس از حرکت سرب و روی در کنار آب دریاها، ماده معدنی در دولومیت رسوب کرده است. در این تیپ، عامل ماگمایی و گرمابی تاثیر بر روی ایم تیپ ندارد. در تیپ سدکس، اعتقاد بر این است که حرارت گرانیت شیرکوه (در فاصله دور از منطقه مهدی‌آباد)، به آب‌های زیرزمینی وارد شده، سیال حرکت کرده و منجر به رسوب سرب و روی در سنگ‌های دولومیتی شده است. با این وجد، نمی‌توان به طور قطع یک تیپ برای کانسار مهدی آباد تعیین کرد. تیپ سدکس معمولا همزمان و تیپ MVT معمولا پس از رسوب‌گذاری است.

در ستون چینه‌شناسی مهدی‌آباد، اولین لایه آبرفت است. پس از آن باطله‌های دولومیتی قرار دارند. لایه بعدی از باطله آنکریتی به رنگ قرمز تشکیل می‌شود. در لایه بعدی (گوسان)، رنگ خاکی سنگ از بین رفته و کلاهک آهن باقی مانده است. این لایه از اکسیدهای لیمونیت، هماتیت، گوتیت تشیکل می‌شود و ممکن است حاوی سرب و روی هم باشد. پس از آن، زون انتقالی اکسید به سولفید است. در این لایه دولومیت‌هایی قرار دارند که می‌توانند حاوی گالن، کالکوپیریت یا اسفالریت باشند. افق فعلی ۱۶۴۷/۵، تقریبا نزدیک به سطح ایستابی آب است. بالای سطح ایستابی، اکسیدها تشکیل می‌شوند. اسمیت‌زوننیت، همی‌مورفیت، مالاکیت و آزوریت از کانی‌های احتمالی در بخش اکسیدی هستند. در افق ۱۶۵۷/۵، زون جدایش اکسید به سولفید است.

ذخیره اکتشافی معدن مهدی آباد

تناژ اولیه اکتشافی ذخیره مهدی‌آباد، ۶۰۰ میلیون تن اعلام شده بود که پس از اکتشافات تکمیلی، به ۸۰۰ میلیون تن افزایش یافت. ذخیره قطعی این معدن برابر با ۳۵۰ میلیون تن اعلام شده‌ است. در حال حاضر و براساس برنامه ۲۵ ساله اول، ۱۸۰ میلیون تن ماه معدنی در برنامه استخراج قرار دارد. اکتشافات تکمیلی در معدن مهدی آباد، در اعماق ۴۵۰ تا ۵۰۰ متری در حال انجام است.

وضعیت استخراج در معدن مهدی آباد

استخراج و بهره‌برداری از این معدن، از سال ۱۳۹۶ آغاز شد. طی سال‌های گذشته، حدود ۲/۵ میلیون تن از بخش‌های روباره و اکسیدی استخراج شدند. ابعاد نهایی پیت معدن با دهانه ۱/۷ در ۱/۹ کیلومتر و عمق آن حدودا ۴۵۰ متر تعیین شده است. در بازه ۱ تا ۱/۵ سال اخیر، ۱/۵ میلیون تن کانسنگ زون سولفیدی (۱ میلیون تن طی ۶ ماه اخیر)، استخراج شد. عیار استخراجی بین ۳ تا ۶ درصد بود که میانگین آن، به ۵ درصد می‌رسید. تقسیم‌بندی دامپ‌ها براساس عیار به سه دسته پرعیار (بالای ۶ درصد)، متوسط‌عیار (۳/۲ تا ۶ درصد) و کم عیار (زیر ۳/۲ درصد) است. حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون تن از ذخیره، عیار حدودا دو درصد دارد. این نزدیکی بازه‌ها برای راحت‌تر بودن اختلاط (Blending) در کارخانه فراوری انتخاب شده‌است.

در حال حاضر، روزانه ۱۰۰ تا ۴۰۰ تن انفجار در معدن مهدی آباد انجام می‌شود. حفاری چال‌های انفجار توسط مته با قطر ۶/۵ اینچ (۱۶/۵ سانتی‌متر) صورت می‌گیرد. پس از حفاری چال‌های انفجاری، از چال نمونه و میانگین وزنی گرفته می‌شود تا با مشخص شدن عیار آن، محل دامپ مواد معدنی مشخص شود.

درحال حاضر، روزانه حدود ۱۶۵ هزارتن و ماهیانه حدود ۳ میلیون تن بار شامل باطله، کانسنگ اکسیدی و سولفیدی جابجا می‌شود. در مجموع، از ابتدای زمان استخراج، ۱۳۸ میلیون تن بار جابجا شده است. در زونی که در حال حاضر در آن استخراج انجام می‌شود (تراز ۱۶۴۷/۵ متر)، امتزاج زون سولفیدی و اکسیدی وجود دارد.

تجهیزات مورد استفاده در حال حاضر شامل ۲۲ تراک ۱۰۰-تنی، هشت بیل ۱۲۵۰، شش بلاز ۱۵۰ تن، هفت بلاز ۶۵ تن و هشت دستگاه حفاری است. از نکات حائز اهمیت کانسار مهدی آباد می‌توان به وجود مقادیر قابل توجه اکسید آهن (آنکریت) و منگنز اشاره کرد. این موضوع بر روی فراوری مواد این معدن تاثیر منفی می‌گذارد. منگنز موجود به صورت رگه‌های نازک و به شکل پسیلوملان و پیرولوزیت است. باتوجه به شیوه استخراج، جدایش منگنز در استخراج در عمل امکان‌پذیر نیست و در صورت تمایل، جدایش منگنز و استحصال آن باید در کارخانه فراوری صورت گیرد. وجود منگنر در زون اکسیدی با رنگ زرد مشخص است.

در زون سولفیدی و در افق‌های پایین‌تر، مس هم وجود دارد که مطالعات درباره عیار و تناژ آن در حال اجرا است. از نظر وجود سایر عناصر ارزشمند همراه، نقره معمولا همراه گالن تشکیل می‌شود. عیار نقره مهدی‌آباد در معدن، حدود ۳۰۰ppm (۳۰۰ گرم در هر تن) و در کارخانه به ۰/۱۵ درصد می‌رسد.

معدن باریت مهدی آباد

معدن باریت مجموعه مهدی‌آباد، قرارداد تحویل ۲۰۰ هزار تن در سال با شرکت پیشگامان دارد که توسط ایمیدرو در بورس به فروش می‌رسد. از سویی دیگر این مجموعه باید ۲۵۰ هزار تن بار اکسیدی تحویل ایمیدرو دهد. تا الان، ۱۰ میلیون تن ماده معدنی اکسیدی استخراج شده است. با این حال، باریت موجود عیار حدود ۴۰ درصدی دارد که خیلی غنی نیست و نمی‌توان از آن به عنوان ماده جانبی ارزشمند یاد کرد. در بورس، تنها یک شرکت حفاری، باریت را خریداری می‌کند که برای استفاده در گل حفاری است.

معدن مهدی آباد بخش دیگری به نام کالامین دارد که به آن کانسنگ‌های غیرسولفیدی گفته می‌شود. اکسید‌های سفیدرنگ (گوسان سفیدرنگ) در آن بخش قرار گرفته‌اند. کانی‌های این بخش شامل همی‌مورفیت، اسمیت‌زونیت، هیدروزینسیت، زینسیت و سروزیت است. معدن اصلی Red Zinc Ore نامیده می‌شود. بازه عیاری آن بین ۰/۵ تا ۲۰ درصد متغیر است.

گالری تصاویر معدن مهدی آباد