روند تاریخی و آینده نگری مصرف جهانی مس از ۱۹۰۰ تا ۲۰۵۰ میلادی

از ابتدای قرن بیستم تاکنون، مس به‌عنوان یکی از فلزات کلیدی توسعه صنعتی، نقشی بنیادین در تحول اقتصاد جهانی ایفا کرده است. نمودار نخست نشان می‌دهد که مصرف جهانی مس از حدود ۱٫۵ میلیون تن در سال ۱۹۰۰ به بیش از ۳۳ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ رشدی بیش از شانزده‌برابر طی ۱۲۵ سال. این رشد را می‌توان در پنج دوره‌ی ۲۵ ساله بررسی کرد.

دوره اول (۱۹۰۰–۱۹۲۵)

در آغاز قرن بیستم، مس عمدتاً در صنایع برقی اولیه، تولید کابل‌های تلگراف و تلفن و تجهیزات نظامی به‌کار می‌رفت. ظهور برق‌رسانی شهری و توسعه خطوط انتقال، تقاضا برای مس را افزایش داد. با این حال، محدودیت‌های فنی و رکودهای جنگ جهانی اول باعث شد رشد مصرف در این دوره نسبتاً ملایم باشد.

دوره دوم (۱۹۲۵–۱۹۵۰)

این بازه هم‌زمان با صنعتی‌شدن گسترده کشورهای غربی و گسترش وسایل نقلیه موتوری بود. با افزایش تولید خودرو و لوازم خانگی برقی، کاربرد مس در سیم‌کشی و سیستم‌های خنک‌کننده رشد کرد. با وجود رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ و جنگ جهانی دوم، مصرف جهانی مس به بیش از ۷ میلیون تن رسید، چراکه صنایع نظامی و بازسازی پس از جنگ به شدت وابسته به این فلز بودند.

دوره سوم (۱۹۵۰–۱۹۷۵)

دوران شکوفایی پس از جنگ جهانی دوم، با رشد زیرساخت‌ها، شبکه‌های برق و مخابرات همراه شد. مصرف مس تقریباً دو برابر شد و به حدود ۱۵ میلیون تن رسید. توسعه سریع ژاپن و اروپا، به‌ویژه در صنایع خودروسازی و الکترونیک، از محرک‌های اصلی این افزایش بودند.

دوره چهارم (۱۹۷۵–۲۰۰۰)

در این بازه، جهان شاهد انقلاب دیجیتال اولیه و گسترش کامپیوترها و وسایل الکترونیکی خانگی بود. هرچند بحران‌های نفتی دهه ۷۰ و رکودهای اقتصادی دهه ۸۰ تا حدودی رشد را کند کردند، اما ظهور کامپیوترهای شخصی و شبکه‌های مخابراتی سبب شد مصرف مس در سال ۲۰۰۰ به حدود ۱۵ میلیون تن برسد.

دوره پنجم (۲۰۰۰–۲۰۲۵)

قرن بیست‌ویکم، عصر دیجیتال و شهرهای هوشمند، موجب جهش بی‌سابقه مصرف شد. افزایش تولید خودروهای برقی، رشد صنایع انرژی تجدیدپذیر (باد و خورشید) و گسترش اینترنت و زیرساخت‌های داده، باعث شد مصرف جهانی مس در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۳ میلیون تن برسد. رشد سریع چین نیز به‌عنوان موتور اصلی تقاضا عمل کرد و این کشور اکنون بیش از نیمی از مصرف جهانی را در اختیار دارد.

چشم‌انداز آینده (۲۰۲۵–۲۰۵۰)

بر اساس تحلیل تصویر دوم، رشد آینده مصرف مس متکی بر سه نیروی عمده خواهد بود:

  • رشد اقتصادی سنتی: کشورهای توسعه‌یافته همچنان به جایگزینی زیرساخت‌های فرسوده ادامه می‌دهند، درحالی‌که چین و کشورهای در حال توسعه به دلیل پایین بودن نسبت “مس در مصرف” هنوز ظرفیت رشد بالایی دارند.
  • گذار انرژی (Energy Transition): انقلاب انرژی‌های پاک، نیاز فزاینده‌ای به مس ایجاد خواهد کرد. خودروهای برقی، نیروگاه‌های بادی و خورشیدی، شبکه‌های هوشمند و سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی هرکدام چندین برابر بیش از فناوری‌های سنتی به مس نیاز دارند.
  • تحول دیجیتال: توسعه مراکز داده، اینترنت اشیاء، نسل پنجم ارتباطات (5G)، هوش مصنوعی و بلاک‌چین باعث افزایش شدید مصرف در زیرساخت‌های الکترونیکی می‌شود.

ترکیب این سه روند، موجب خواهد شد مصرف جهانی مس تا سال ۲۰۵۰ با رشد سالانه حدود ۲ تا ۳ درصد، به بیش از ۵۰ میلیون تن برسد؛ دو برابر سطح کنونی. در نتیجه، مس نه‌تنها فلز قرن بیستم، بلکه ستون فقرات اقتصاد سبز و دیجیتال قرن بیست‌ویکم باقی خواهد ماند.

عماد پورمحمد نیم‌رخ