صنعت فولاد، به عنوان یکی از محرکهای اصلی اقتصاد ایران، وابستگی شدیدی به تامین پایدار سنگ آهن دارد. با وجود بهرهمندی ایران از ذخایر معدنی قابل توجه، مشکلاتی نظیر بهرهبرداری ناکافی، کاهش ذخایر با کیفیت و تکنولوژیهای قدیمی استخراج، تامین سنگ آهن میتوانند به چالشهای جدی در تامین مواد اولیه مورد نیاز برای تولید فولاد منجر شوند.
ذخایر سنگ آهن ایران حدود ۵/۵ میلیارد تن تخمین زده میشود اما ذخایر قطعی و طراحیشده تنها ۳/۵ میلیارد تن هستند. این ذخایر به دلیل کاهش سرعت اکتشافات و محدودیتهای استخراجی، احتمالا ظرف چنددهه آینده به اتمام میرسند. از سوی دیگر، توسعه واحدهای جدید فولادسازی و افزایش ظرفیت تولید فولاد خام به حدود ۷۰ میلیون تن تا سال ۱۴۱۰، نیاز به استخراج سالانه سنگ آهن را به ۲۱۰ میلیون تن میرساند که نشاندهنده شکاف بزرگی میان عرضه و تقاضا است.
برزیل با ذخایر عظیم و تکنولوژی پیشرفته یکی از گزینههای اصلی واردات است اما هزینههای حملونقل دریایی و فاصله جغرافیایی میتواند بهرهوری را کاهش دهد. افغانستان، با وجود نزدیکی جغرافیایی و کیفیت مناسب ذخایر، به دلیل ضعف زیرساختها، بیثباتی سیاسی و اقتصادی و محدودیتهای لجستیکی، با چالشهایی همراه است. هند نیز به عنوان یکی دیگر از گزینههای استراتژیک، منابع غنی و روابط تجاری طولانی با ایران دارد، اما ظرفیت محدود صادرات و رقابت با تقاضای داخلی هند از مشکلات احتمالی به شمار میرود. روسیه نیز با ذخایر وسیع و دسترسی به مسیرهای ریلی و دریایی میتواند تامینکنندهای مناسب باشد، هرچند روابط تجاری پایدار و مداوم نیازمند گسترش همکاریهای اقتصادی دوجانبه است.
لزوم سرمایهگذاری در اکتشاف و توسعه معادن داخلی، استفاده از تکنولوژیهای نوین، افزایش بهرهوری معادن و تقویت زیرساختهای حملونقل از جمله اقداماتی هستند که میتوانند وابستگی به واردات را کاهش دهند. ایران برای حفظ جایگاه رقابتی خود در صنعت فولاد و جلوگیری از بحران تامین مواد اولیه، باید به ترکیبی از واردات هوشمندانه و توسعه داخلی بپردازد. این اقدامات نه تنها به پایداری زنجیره تامین کمک میکند، بلکه به رشد بلندمدت اقتصاد ملی نیز یاری خواهد رساند.
اندیشکده پیشرفت صنعتی ایران (پیشران)، طی یک پژوهش و در قالب یک سیاستنامه، به بررسی وضعیت تامین سنگ آهن از منابع خارجی پرداخته است. شما میتوانید متن کامل این پژوهش را به صورت فایل PDF از لینک زیر دریافت کنید.
اگر به مطالعه بیشتر در رابطه با این موضوع علاقه دارید، نگاهی به یادداشت تحلیلی زیر بیاندازید:
