ایران با وجود داشتن ذخایر عظیم گاز طبیعی، در سالهای اخیر با چالشهای جدی در زمینه تامین پایدار گاز روبهرو شده است. ناترازی گاز بهعنوان یکی از مهمترین مشکلات اقتصادی و صنعتی کشور شناخته میشود. دلیل این ناترازی در رشد تقاضای بخشهای مختلف صنعتی و خانگی و کاهش میزان گاز در دسترس برای نیروگاههای تولید برق است.
در فصول سرد سال ناترازی گاز شدیدتر شده و برخی نیروگاهها مجبور به استفاده از سوختهای جایگزین مانند مازوت میشوند که نه تنها توجیه اقتصادی ندارد بلکه آلایندگی بالایی نیز دارد. برای حل این چالش و بهبود تامین پایدار انرژی برق برای صنعت، میتوان به دو راهکار احداث نیروگاه زغالسنگ و احداث واحد بخار برای نیروگاههای گازی با قیمت آزاد سوخت اشاره کرد. نیروگاه زغالسنگ با بهرهگیری از زغالسنگ بهعنوان سوخت اولیه، وابستگی به گاز طبیعی را کاهش میدهد. در مقابل، با تبدیل نیروگاههای گازی به سیکل ترکیبی، بدون مصرف سوخت اضافی، توان تولیدی افزایش مییابد. در عین حال نیروگاه سیکل ترکیبی نسبت به نیروگاه زغالسنگ در زمینه آلودگی، تامین منابع آبی، هزینههای تعمیر و نگهداری، دسترسی به منابع و انتقال سوخت با چالشهای کمتری روبهرو است. همچنین سیکل ترکیبی به طور کلی به دلیل پایین بودن هزینههای ساخت و تعمیر و نگهداری نسبت به نیروگاه زغالسنگ، پتانسیل سودآوری بیشتری دارد و با افزایش قیمت فروش برق، بازده و نسبت سود به هزینه آن به طور قابل توجهی افزایش مییابد که آن را به گزینهای بهتر برای سرمایهگذاری تبدیل میکند.
با توجه به بلوغ کامل فناوری مورد نیاز برای احداث واحد بخار نیروگاههای گازی در ایران و وجود زیرساخت کافی برای انتقال گاز به هر نقطهای از کشور (هزینههای بالای حمل و نقل زغالسنگ با شبکه ریلی یا جادهای میتواند موجب افزایش قیمت تمامشده تولید برق و کاهش رقابتپذیری این منبع انرژی شود)، نیروگاه سیکل ترکیبی گزینهای مناسبتر برای تامین پایدار برق به شمار میرود. با این حال، در مناطقی که دسترسی به گاز طبیعی محدود بوده یا منابع زغالسنگ فراوان و ارزان در دسترس است، احداث نیروگاههای زغالسنگ نیز میتواند به عنوان یک گزینه مکمل و جایگزین برای کاهش وابستگی به گاز طبیعی و افزایش ظرفیت تولید برق مورد توجه قرار گیرد.
طبق آمار ترازنامه انرژی سال ۱۴۰۱، ایران در شهرستان طبس نزدیک به ۲۷۲ میلیون زغالسنگ حرارتی که میتواند به عنوان منبع تولید برق مورد استفاده قرار گیرد. با این وجود، متاسفانه به دلیل عدم وجود اراده کافی در این زمینه، نیروگاه طبس هنوز به بهرهبرداری نرسیده است. از طرفی دیگر به دلیل قیمت یارانهای گاز، نه صنایع بزرگ و نه بخش خصوصی علاقهای به سرمایهگذاری در سایر نیروگاهها، چه حرارتی و چه تجدیدپذیر را ندارند.
اندیشکده پیشرفت صنعتی ایران (پیشران)، طی یک پژوهش و در قالب یک سیاستنامه، به امکانسنجی اقتصادی نیروگاه زغالسنگ و سیکل ترکیبی پرداخته است. شما میتوانید متن کامل این پژوهش را به صورت فایل PDF از لینک زیر دریافت کنید.
اگر به مطالعه بیشتر در رابطه با این موضوع علاقه دارید، نگاهی به یادداشت تحلیلی زیر بیاندازید:
