صنعت فولاد، بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعه صنعتی، نقشی تعیینکننده در اقتصاد کشورها ایفا میکند. مقایسه صنعت فولاد ایران و کره جنوبی، که هرکدام مسیری متفاوت در این حوزه پیمودهاند، درسهایی ارزشمند برای سیاستگذاری صنعتی ایران ارائه میدهد. این یادداشت، با نگاهی روایی، عوامل موفقیت کره جنوبی را تحلیل کرده و راهکارهایی برای بهبود صنعت فولاد ایران پیشنهاد میکند.
کره جنوبی در سال ۲۰۲۲ با تولید ۶۸ میلیون تن فولاد، ششمین تولیدکننده بزرگ جهان و چهارمین صادرکننده فولاد بود که با صادرات ۲۶ میلیارد دلاری، ۵/۵ درصد از تولید ناخالص ملی خود را از این صنعت تأمین کرد. در مقابل، ایران با تولید ۲۸ میلیون تن و صادرات ۲/۵ میلیارد دلاری، بازاری به ارزش ۱۵ میلیارد دلار دارد که فاصلهای قابلتوجه با کره جنوبی را نشان میدهد (تصاویر ۱ تا ۳). این شکاف، با وجود دسترسی ایران به منابع معدنی و انرژی ارزان، پرسشهایی جدی درباره سیاستهای صنعتی کشورمان مطرح میکند.
موفقیت کره جنوبی ریشه در چند استراتژی کلیدی دارد. نخست، رویکرد بازارمحور و معکوس در توسعه صنعت فولاد است. برخلاف ایران که توسعه را از بهرهبرداری منابع معدنی آغاز کرد، کره جنوبی ابتدا واحدهای نورد را برای تولید محصولات نهایی راهاندازی کرد و سپس با سود حاصل، واحدهای ذوب را توسعه داد. این استراتژی سودآوری زودهنگام را تضمین کرد. دوم، تأمین مواد اولیه از طریق توافقنامه بیستساله با استرالیا، کنسانتره مرغوب را با قیمتی باثبات و بدون تعرفه فراهم کرده است. سوم، بهرهگیری از کورههای ۴ میلیون تنی (در مقابل ۱ میلیون تنی ایران) و استفاده از ۴۰ درصد قراضه آهنی، صرفهجویی چشمگیری در انرژی و هزینهها به دنبال داشته است.
کره جنوبی با تبدیل ۹۹ درصد محصولات نیمهخام به محصولات نهایی و تمرکز بر صادرات مقاطع تخت (۴۰ درصد سبد صادراتی)، ارزش افزوده بالایی خلق کرده، در حالی که ایران تنها ۷۳ درصد محصولاتش را به نهایی تبدیل میکند و سهم مقاطع تخت در صادراتش کمتر از ۱۰ درصد است. مکانیابی کارخانهها در نزدیکی بنادر نیز هزینههای لجستیک را کاهش داده است (تصویر ۴). علاوه بر این، کره جنوبی با بومیسازی فناوری و تأسیس نهادهایی مانند دانشگاه علم و فناوری پوهانگ، خودکفایی فناورانه را تقویت کرده است.
برای ایران، تکمیل زنجیره ارزش فولاد از طریق توسعه صنایع پاییندست، تخصیص مشروط انرژی ارزان به این صنایع، و ارائه تسهیلات گمرکی برای واردات تجهیزات پیشنهاد میشود. همچنین، تقویت زیرساختهای آموزشی و تحقیقاتی برای بومیسازی فناوری، مشابه تجربه کره جنوبی، ضروری است. این راهکارها میتوانند صنعت فولاد ایران را به سوی ارزشآفرینی بیشتر و رقابتپذیری جهانی سوق دهند.
یادداشت تحلیلی حاضر بر اساس یکی از سیاستنامههای اندیشکده پیشرفت صنعتی ایران با عنوان «بررسی عوامل پیشرفت صنعت فولاد کره جنوبی در مقایسه با صنعت فولاد ایران» تدوین شده است. شما میتوانید محتوای کامل این سیاستنامه را به طور رایگان از لینک زیر دریافت کنید:
- بررسی عوامل پیشرفت صنعت فولاد کره جنوبی در مقایسه با صنعت فولاد ایران
